RECHT OP MIGRATIE?
MENSENRECHTEN
In de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (UVRM) zijn er twee principes relevant binnen debatten rond migratie. Artikel 13 uit de UVRM stelt het volgende:
-
Eenieder heeft het recht zich vrijelijk te verplaatsen en te vertoeven binnen de grenzen van elke Staat.
-
Eenieder heeft het recht welk land ook, met inbegrip van het zijne, te verlaten en naar zijn land terug te keren.
Dit recht betekent echter niet dat iedereen zomaar een ander land kan binnenkomen (zie ook nationale soevereiniteit). Het recht op migratie bestaat dus niet. Landen zijn daarentegen wel gebonden aan bepaalde verdragen en akkoorden om personen al dan niet toegang te verlenen tot hun grondgebied (bijvoorbeeld de Schengenakkoorden, mensenrechten, … ).
Daarnaast kent Artikel 14 van het UVRM eenieder het recht toe om asiel te zoeken en te genieten in een ander land tegen vervolging. Een belangrijke kanttekening hier is dat landen evenwel niet verplicht zijn aan iedereen ook asiel te verlenen.
UN-CONVENTIE VAN GENEVE VAN 1951 & HET PROTOCOL VAN 1967
Het Verdrag van de Verenigde Naties betreffende de status van vluchtelingen (aangenomen in 1951 te Genève) en het Protocol van 1967 vormen de rechtsgrondslag voor de internationale bescherming van vluchtelingen. Het Protocol van 1967 verbreedt de toepasbaarheid van het Vluchtelingenverdrag van 1951 door de geografische beperkingen en tijdslimieten in het Vluchtelingenverdrag teniet te doen. 149 landen traden toe tot één of beide verdragen. Een vluchteling wordt volgens het verdrag gedefinieerd als iemand die “vanwege een gegronde vrees voor vervolging wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging zich buiten het land bevindt waarvan hij de nationaliteit bezit en niet in staat is of, vanwege deze vrees, niet bereid is een beroep te doen op de bescherming van dat land...”.
Het Vluchtelingenverdrag van 1951 kent verschillende rechten toe aan vluchtelingen, waarvan het non-refoulement beginsel in Artikel 33 wordt beschouwd als het basisprincipe binnen het verdrag. Daarnaast geeft het Verdrag van 1951 vluchtelingen ook het recht op non-discriminatie, op bewegingsvrijheid, toegang tot de arbeidsmarkt … .
NON-REFOULEMENT BEGINSEL
Eén van de belangrijkste principes opgenomen in het Vluchtelingenverdrag is het non-refoulement beginsel (Artikel 33). Dit principe verbiedt landen om personen terug te sturen als hun leven of vrijheid daar in gevaar zou zijn (op basis van de vijf vervolgingsgronden). In het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) wordt vaak verwezen naar Artikel 3 tegen refoulement: “Niemand mag worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen.”
SUBSIDIAIRE BESCHERMING
Subsidiaire bescherming is een Europese richtlijn opgesteld om personen die niet voldoen aan de voorwaarden om als vluchteling erkend te worden, toch recht te geven op verblijf. Het betreft personen die ondanks ze niet onder de vluchtelingenstatus vallen een reëel risico lopen ernstige schade als ze terug zouden keren naar hun land van herkomst. Onder ernstige schade kan worden verstaan:
- doodstraf of executie;
- foltering of onmenselijke/vernederende behandeling/bestraffing
- of ernstige schade door gewapend conflict.
NATIONALE SOEVEREINITEIT
Een veel genoemd argument binnen het debat over grenzen is dat van de nationale soevereiniteit. Een staat heeft het recht te bepalen aan wie toegang wordt verleend en ontzegt tot het grondgebied, binnen de limitaties opgelegd door internationale wetten en verdragen (non-refoulement beginsel, mensenrechten, Schengenakkoorden…).
BRONNEN: Amnesty International, European Migration Law (Boeles, 2014), UNHCR, IOM, Agii
Agii. (z.d.). Wat zijn de voorwaarden voor de erkenning als vluchteling en de toekenning van subsidiaire bescherming? Agentschap Integratie en Inburgering. Geraadpleegd op 19 april 2022, van
Amnesty International. (2019, 9 augustus). Refoulement - vluchtelingen - vervolging. Geraadpleegd op 19 april 2022, van https://www.amnesty.nl/encyclopedie/refoulement
Amnesty international. (2020, 7 september). Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (volledige versie). Geraadpleegd op 19 april 2022, van https://www.amnesty.nl/encyclopedie/universele-verklaring-van-de-rechten-van-de-mens-uvrm-volledige-tekst
Boeles, P., Heijer, M., Lodder, G., Wouters, C. W., & Den Heijer, M. (2014). European Migration Law. Intersentia.
Sironi, A. C. Bauloz and M. Emmanuel (eds.), 2019. Glossary on Migration. International Migration Law, No. 34. International Organization for Migration (IOM), Geneva.
UNHCR. (z.d.-a). The 1951 Refugee Convention. United Nations High Commissioner for Refugees. Geraadpleegd op 25 april 2022, van https://www.unhcr.org/1951-refugee-convention.html
UNHCR. (z.d.-b). UNHCR Terminologie. United Nations High Commissioner for Refugees. Geraadpleegd op 19 april 2022, van https://www.unhcr.org/be/wp-content/uploads/sites/46/2018/01/UNHCR-Terminologie-NL.pdf
UNHCR. (2016, 6 april). Veelgestelde vragen over vluchtelingen en migranten. UNHCR België. Geraadpleegd op 19 april 2022, van https://www.unhcr.org/be/nl/11156-veelgestelde-vragen-vluchtelingen-en-migranten.html