Migranten vormen een bedreiging voor onze culturele identiteit

Doorheen de jaren werd migratie in toenemende mate weergegeven als een bedreiging voor de nationale identiteit en veiligheid. Als reactie hierop werden er in de hele wereld grensbewakingsmaatregelen geïmplementeerd om de morele paniek rond de vermeende dreiging van migratie tegen te gaan (Andersson, 2018).

Immigratiecontrole en handhaving van grenzen hebben hun doelstelling niet bereikt. In de plaats van immigratie onder controle te kunnen houden, is de kwetsbaarheid van migranten gestegen aangezien ze hun toevlucht nemen tot gevaarlijkere routes en mensensmokkelaars (Andersson, 2018).

Deze immigratiecontrole is in hoge mate het product van angst: angst voor verlies van materieel gewin, angst voor het verlies van economische welvaart of openbare veiligheid. Mensen zien het systeem als een zero-sum game, dus als de een wint moet de andere verliezen (MacKenzie, 2016). Deze angst kan gezien worden als angst voor de immigrant, 'de ander’ wat aanleiding geeft tot een angst om de nationale identiteit te verliezen. Bijgevolg voelen mensen zich bedreigd door groepen met andere waarden en normen (Huysmans, 2000).

Anti-migrantenretoriek

“Het is nativisme, de eigen soort met de eigen identiteit in een bepaalde natie wordt als superieur beschouwd. Is dat racisme? Ik denk het wel, het is alleszins gebaseerd op raciale maar ook etnisch-religieuze categorieën.”

- Pascal Debruyne (2022)

De meeste anti-migrantenretoriek is verbonden met sociale mythes en stereotypen: "immigranten zijn criminelen, terroristen, of oneerlijke concurrenten voor jobs en andere nationale middelen". Ondanks het feit dat onderzoek heeft aangetoond dat irregular migrants de criminaliteit niet doen toenemen, geen misbruik maken (en vaak te weinig gebruik maken) van sociale voorzieningen en er niet de oorzaak van zijn dat autochtonen hun job verliezen, worden deze misvattingen in de media algemeen aanvaard als conventionele kennis. Bijgevolg worden migranten vaak gerepresenteerd als een bedreiging voor een natie: een bedreiging voor vrijheid, democratie en veiligheid (Caricati, 2018).

Anti-immigrantensentiment hangt samen met percepties van bedreiging van de nationale identiteit, vooral in rijkere naties. Dit leidt tot een eenvoudige maar rechttoe rechtaan verklaring: burgers willen geen illegale immigranten in de mate dat ze denken dat ze de hoeveelheid middelen die ze tot hun beschikking hebben in gevaar zullen brengen. Als gevolg hiervan wijzen de huidige bevindingen van Caricati (2018) op de noodzaak van programma's en interventies die boodschappen beperken die gevoelens van dreiging vergroten of een beroep doen op nationalisme. Dergelijke boodschappen, met name in massamedia, doen vooroordelen en negatieve opvattingen over immigratie onder bevolkingsgroepen toenemen (Caricati, 2018).

Othering

Deze anti-migrantenretoriek kan geassocieerd worden met het concept othering waarin er sprake is van een out-groep (de minderheidsgroep) die niet past binnen de norm van de in-groep (de meerderheidsgroep).

De grens tussen "zij" en "wij" mag niet als vanzelfsprekend worden beschouwd. De focus zou eerder moeten liggen op vragen als "wie mag er bij "ons" horen?" en "wie zijn "wij" eigenlijk?". Deze vragen verwijzen naar wie wordt geaccepteerd als lid van de in-groep en hoe leden van de groep worden gedefinieerd (afbakening van de groepsgrenzen) (Pehrson & Green, 2010).

Deze symbolische vooroordelen verklaren de mate van uitsluitingsgevoelens ten opzichte van de nieuwe minderheid - immigranten - in Europa. Studies hebben echter aangetoond dat intiem contact met leden van deze minderheidsgroepen, zoals vriendschappen, de bereidheid om immigranten in de samenleving op te nemen of uit te sluiten kan verminderen (Mclaren, 2003). Deze effecten van intiem contact op vooroordelen bevatten een causale relatie, waarbij degenen die bevooroordeeld zijn eerder geneigd zijn intiem contact te vermijden en degenen die weinig vooroordelen hebben eerder open staan voor intiem contact. In een context van hoge immigratie blijkt contact met de minderheidsgroep de dreigingspercepties te verminderen. De bereidheid om leden uit te sluiten van de gemeenschap is dus een uiting van een hoog niveau van vooroordelen (Mclaren, 2003).

Diversiteit

We moeten anders kijken naar migratie. Mensenrechten zijn niet links of rechts.

- Naima Charkaoui (2022)

De toenemende etnische en sociale heterogeniteit is een van de meest kritieke problemen waarmee de moderne samenlevingen worden geconfronteerd, maar ook een van onze grootste kansen. Bijna elke hedendaagse samenleving zal over een generatie meer gediversifieerd zijn dan vandaag. Echter vormen immigratie en etnische diversiteit op de korte tot middellange termijn een uitdaging voor de sociale solidariteit (Putnam, 2007). Volgens onderzoeker Robert Putnam zou het problematisch zijn om af te stappen van multiculturele samenlevingen. Volgens hem zou diversiteit de sociale cohesie en het onderlinge vertrouwen, samenwerking en altruïsme in bestaande gemeenschappen kunnen verminderen. Dit kan volgens hem echter voorkomen worden indien diversiteit leidt tot een herdefiniëring van “wij”. Volgens Putnam is het namelijk niet diversiteit op zich, maar discriminatie, werkloosheid en armoede die afbreuk doen aan de sociale cohesie in een samenleving. Diversiteit zou de motor kunnen zijn van nationale identiteit en creativiteit.

We kunnen dus besluiten dat immigratie zorgt voor een instroom van nieuwe manieren van denken wat tot een verrijking van onze samenlevingen kan zorgen (MacKenzie, 2016).

Bronnen

Andersson, R. (2018). Profits and predation in the human bioeconomy. Public Culture, 30(3), 413-439.

Caricati, L. (2018). Perceived threat mediates the relationship between national identification and support for immigrant exclusion: A Cross-National Test of Intergroup Threat Theory. International Journal of Intercultural Relations, 66, 41–51. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2018.06.005

Bâli, A. (2021, March 15). Defund America’s Endless Wars. Just Security. Retrieved 24 November 2021,from https://www-justsecurity-org.translate.goog/71723/defund-americas-endless-wars/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=nl&_x_tr_hl=nl&_x_tr_pto=nui,sc

How Othering Contributes to Discrimination and Prejudice. (2020, 13 december). Verywell Mind. Geraadpleegd op 16 november 2021, van https://www.verywellmind.com/what-is-othering-5084425

MacKenzie, D. (2016, April 9). Migration: The evolutionary roots of today’s crisis and how we can use them to solve it. New Scientist, 30–37.

McLaren, L. M. (2003). Anti-Immigrant Prejudice in Europe: Contact, Threat Perception, and Preferences for the Exclusion of Migrants. Social Forces, 81(3), 909–936. https://doi.org/10.1353/sof.2003.0038

Pehrson, S., & Green, E. G. T. (2010). Who We Are and Who Can Join Us: National Identity Content and Entry Criteria for New Immigrants. Journal of Social Issues, 66(4), 695–716. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.2010.01671.x

Schuermans, G. (2022, February 9). Naima Charkaoui en Pascal Debruyne: ‘We moeten echt anders kijken naar migratie.’ Sociaal.Net. Retrieved April 28, 2022, from https://sociaal.net/achtergrond/naima-charkaoui-pascal-debruyne-over-asiel-en-migratie/

Van Houtum, H., & Pijpers, R. (2007). The European Union as a Gated Community: The Two-faced Border and Immigration Regime of the EU. Antipode, 39(2), 291–309. https://doi.org/10.1111/j.1467-8330.2007.00522.x